Doolhoven en labyrinten keuzeliteratuurlijst

Voor de GO module Inlichtingenwerk en klantencontacten moest ik een literatuurlijst maken met tussen de 30 en 40 titels, over een zelfgekozen onderwerp. Ik heb publicaties gezocht over doolhoven en labyrinten en deze ingedeeld in 5 hoofdstukjes en een apart hoofdstukje met bijlagen (voornamelijk websites). Deel van de opdracht was om in verschillende catalogi te zoeken en verschillende typen publicaties op te nemen. Inclusief bijlagen telde mijn werkstuk uiteindelijk 40 titels en 60 pagina’s (= incl. printjes van de gevonden titels).

Zoals beloofd volgt hieronder de online versie van mijn keuzeliteratuurlijst. De titelbeschrijvingen zijn in verkorte ISBD presentatie, voor een uitgebreidere beschrijving: klik op de link van de vindplaats (sommige links werken echter alleen binnen het UvA-domein of met eigen inlog). Veel plezier!

 

DOOLHOVEN

&

LABYRINTEN 

  

een keuzeliteratuurlijst

doolhoven en labyrinten : een keuzeliteratuurlijst 

door

M.A.S. Bohan

 

 

 INHOUDSOPGAVE

Inleiding
Verantwoording
I  Geschiedenis van doolhoven en labyrinten
II  Afzonderlijke doolhoven en labyrinten
III  Labyrinten en spiritualiteit
IV  Doolhoven en labyrinten in hedendaagse fictie
V  Doolhoven als puzzelsport
Bijlagen

  

INLEIDING

Doolhoven en labyrinten spreken tot de verbeelding van velen. Ze zijn al eeuwenoud en ook vandaag de dag nog populair. Er is een heel scala aan verschijningsvormen en functies van doolhoven en labyrinten, van haagdoolhoven tot kerklabyrinten, van spel en vermaak tot kunst en spiritualiteit.

De termen doolhof en labyrint worden veelal door elkaar gebruikt, maar de liefhebbers en kenners van doolhoven en labyrinten maken tegenwoordig onderscheid op basis van de vorm. Een doolhof (Eng. maze, Dui. Irrgarten) bestaat uit meerdere wegen, wegen met vertakkingen en vaak ook doodlopende wegen. Een doolhof wordt daarom multicursaal genoemd. Er zijn echter ook labyrintische patronen die bestaan uit één weg, die in kronkels naar het midden leidt. Deze patronen worden unicursaal genoemd. Tegenwoordig heeft de term labyrint daarom vaak betrekking op deze oudere, symbolische vorm, waarbij het aspect van dolen ontbreekt. Labyrinten hebben daarom ook een heel andere functie dan doolhoven. Een doolhof is oorspronkelijk een ‘dwaaltuin’, in een doolhof kun je dolen. Weliswaar zijn er tegenwoordig allerlei varianten op, van puzzelboeken tot aan doolhofspelletjes op je mobiele telefoon, maar het oorspronkelijke karakter van de doolhof blijft daarin herkenbaar. Het labyrint, in de zin van een unicursaal patroon, wordt veelal geassocieerd met een weg van bezinning, met spiritualiteit en de symboliek van het leven.

Het woord labyrint stamt echter uit de oudheid, toen dit onderscheid op deze manier niet gemaakt werd, bovendien is het onderscheid tussen doolhof en labyrint ook niet terug te vinden in naslagwerken (woordenboeken, encyclopedieën). Ik zal daarom waar nodig in de inleiding het onderscheid aangeven met de woorden unicursaal en multicursaal, en de term doolhof beperken tot de haagdoolhof en de daarvan afgeleide spelvormen, omdat dit gebruik het dichtst bij de oorspronkelijke betekenis van het woord blijft.

Unicursale labyrinten zijn al zeer oud. De oudste afbeeldingen van labyrintische patronen die met zekerheid zijn gedateerd, zijn getekend op Griekse kleitabletten en stammen uit ong. 1200 v.Chr. Een labyrintmotief op Spaanse rotstekeningen is mogelijk nog ouder, van ong. 2000 v.Chr. Van later datum zijn de kerklabyrinten, deze stammen uit de Middeleeuwen. Eén van de bekendste kerklabyrinten is het labyrint in de kathedraal van Chartres. Ook kwamen labyrintstructuren voor in middeleeuwse manuscripten. Het labyrint is overigens een wijdverbreid symbool, dat bij allerlei culturen voorkomt. De Hopi Indianen kennen eveneens een labyrintpatroon en ook in India en Indonesië zijn labyrintpatronen gevonden. Naast de verschillende vormen is ook het gebruikte materiaal een interessant gegeven, bekend zijn bijvoorbeeld de kei- en graslabyrinten in o.a. Scandinavië en Engeland, deze stammen veelal uit de 15e en 16e eeuw, maar mogelijk zijn enkele vondsten nog ouder. Tegenwoordig kent het unicursale labyrint een hernieuwde belangstelling, mede door zijn geschiktheid voor meditatieve doeleinden en zijn universeel symbolische karakter. Moderne labyrinten zijn er in allerlei vormen en materialen, veelal geïnspireerd op oude labyrinten.

Multicursale structuren waren al bekend bij de Egyptenaren, in de bouw van piramiden en tempels en in afbeeldingen op zegels en plaques. Ook het bekende labyrint van Kreta was, indien het ooit echt bestaan heeft, een multicursale variant. Doolhoven, in de zin van dwaaltuinen, zijn van recentere datum. Zij stammen uit de Renaissance, toen de tuinarchitectuur patronen ging aanbrengen geïnspireerd op de klassieke oudheid. Deze patronen waren in het begin vooral unicursaal, maar het eerste ontwerp voor een echte haagdoolhof stamt waarschijnlijk uit ong. 1550. In de 19e eeuw vond in Nederland, na een periode van verminderde interesse, een grote heropleving plaats van de haagdoolhoven. Zo ontstonden rond 1900 vermaaksparken met doolhoven. Doolhoven zijn nog steeds populair. Naast de groene variant bestaan er tegenwoordig allerlei soorten doolhoven, met verschillende materialen en in de meest bizarre vormen. Ook bestaan er puzzelboeken, computerspelletjes en bordspelletjes waarin naar hartenlust gedoold kan worden.

Voor een overzicht van hedendaagse doolhoven en labyrinten die men in Nederland kan bezoeken, verwijs ik naar de website van Stichting Doolhof en Labyrint en de gids “Doolhoven & labyrinten in Nederland” (zei bijlage), waaruit ook het grootste gedeelte van bovengenoemde informatie afkomstig is.

 

VERANTWOORDING

Mijn zoektocht naar werken over doolhoven en labyrinten begon in de catalogus van de bibliotheek van de UvA (Universiteit van Amsterdam). Ik wist dat er in elk geval een drietal boeken aanwezig waren die interessant zouden kunnen zijn voor liefhebbers van doolhoven en labyrinten, dus deze eerste stap leek me een goed beginpunt.

Eén van deze interessante werken heb ik apart opgenomen in de bijlage, het betreft Doolhoven & labyrinten in Nederland : gids (beschrijvingen van doolhoven en labyrinten per provincie). Deze afzonderlijke vermelding dankt dit werkje aan het feit dat het met name bedoeld is als gids, en ik bij mijn zoektocht niet genoeg gidsen heb kunnen vinden om er een afzonderlijk hoofdstukje aan te wijden. Overigens wordt in dit boek ook een algemene inleiding in de geschiedenis van doolhoven en labyrinten gegeven met enkele interessante wetenswaardigheden over de geschiedenis van doolhoven in Nederland. De gids is een initiatief van Stichting Doolhof en Labyrint; van deze stichting heb ik de website opgenomen in de bijlage. Ook heb ik de website opgenomen van het Engelse Labyrinthos, dat tevens een jaarboek uitgeeft, de enige seriële publicatie die zich uitsluitend met doolhoven en labyrinten bezighoudt: Caerdroia. Dit is tevens de publicatie waarmee het eerste hoofdstuk – Geschiedenis van doolhoven en labyrinten – begint.

De twee eerdergenoemde interessante publicaties die zich in de bibliotheek van de UvA bevinden, sluiten het eerste hoofdstuk af en vormen tevens de bronnen voor de in mijn literatuurlijst gebruikte afbeeldingen (zie ook de bronvermelding achterin). Bovendien heb ik in de bijlagen een website opgenomen waar de inhoud van één van deze twee werken volledig online raadpleegbaar is.

Zowel het eerste als het tweede hoofdstuk bevatten titels die vooral betrekking hebben op de geschiedenis van doolhoven en labyrinten. Ik heb ervoor gekozen om het eerste hoofdstuk te wijden aan werken over meerdere doolhoven en labyrinten, en een tweede hoofdstuk aan werken over afzonderlijke doolhoven en labyrinten. Ik was zelf namelijk verrast door de hoeveelheid materiaal over afzonderlijke doolhoven en labyrinten en wilde deze apart onder de aandacht brengen.

Het eerste hoofdstuk bevat werken op verschillende niveaus, waaronder wetenschappelijk, populair-wetenschappelijk (AO) en voor de jeugd (Junior informatie). Dit heb ik bewust gedaan omdat ik mijn werkstuk op een zo breed mogelijk publiek wilde richten, in de overtuiging dat doolhoven en labyrinten leuk zijn voor iedereen en in de hoop dat iedereen die doolhoven en labyrinten leuk vindt een interessant en geschikt werk kan vinden in deze keuzeliteratuurlijst.

Het tweede hoofdstuk bevat een selectie uit publicaties met betrekking tot afzonderlijke doolhoven en labyrinten. Het is slechts een indicatie van wat er zoal te vinden is. Ik heb gekozen voor enkele bekende doolhoven en labyrinten en enkele interessante bronnen om andere geïnteresseerden te wijzen op het bestaan hiervan (zoals de digitale bibliotheek van de UvA en de beeldbank en bibliotheek van het Stadsarchief van Amsterdam). De publicaties zijn door hun diepgang wel overwegend wetenschappelijk, maar deze selectie is dan ook met name bedoeld voor studenten, wetenschappers en hobbyisten die zich verder willen verdiepen in de materie.

Het derde hoofdstuk heb ik gewijd aan publicaties die met name de spirituele aspecten van labyrinten behandelen. Het labyrint kent door de hernieuwde belangstelling in het spirituele een opleving en dit weerspiegelt zich in de publicaties hierover. Ik heb geprobeerd enkele publicaties die vaak voorbijkwamen tijdens mijn zoektocht (en dus in veel bibliotheken aanwezig zijn) naast elkaar te plaatsen, zodat geïnteresseerden kunnen kiezen welke van deze werken hen het meeste aanspreekt. Tevens heb ik een krantenartikel opgenomen (ter illustratie van de actualiteit van het onderwerp) en een scriptie (een studie naar dit onderwerp).

Het vierde hoofdstuk bevat fictie waarin doolhoven en labyrinten een rol spelen. Ik heb gekozen voor werken waarvan ik uit de beschrijving kon opmaken dat het niet slechts een kleine rol is, waardoor deze werken mogelijk de liefhebbers van doolhoven en labyrinten aan zullen spreken. Ik heb twee boeken voor kinderen opgenomen, waarin het illustratieve aspect een grote rol speelt, twee boeken voor volwassenen, waarin het symbolische aspect een grote rol speelt, en twee films, eentje voor volwassenen (Pan’s labyrinth) en eentje die ook geschikt is voor de jeugd (Labyrinth).

Het vijfde en laatste hoofdstuk bevat spelboeken en puzzelboeken met uitsluitend of in elk geval overwegend doolhoven. Er zijn ook veel spel- en puzzelboeken te vinden waarin doolhoven als onderdeel van een verzameling puzzels en denkspelletjes zijn opgenomen, maar deze heb ik buiten beschouwing gelaten. Ik heb bij elke publicatie een andere bron gebruikt, om aan te geven dat deze werken in veel verschillende bibliotheken zijn opgenomen (zowel openbare bibliotheken als wetenschappelijke bibliotheken) en ik heb voor de verandering een boek opgenomen uit Google books, met name om te laten zien dat deze bron handig kan zijn om meer informatie te vinden over een bepaald werk – het gaat hier om een combinatie van een puzzelboek en een informatief boek, afkomstig van de bekende doolhofontwerper Adrian Fisher.

Ik heb gekozen om vooral Nederlandstalige en Engelstalige publicaties op te nemen, hier en daar aangevuld met Duitstalige publicaties waarvan ik dacht dat ze te interessant waren om niet te noemen. Andere talen heb ik echter buiten beschouwing gelaten, zodat voor de meeste publicaties genoemd in deze literatuurlijst geldt dat ze wat betreft taal voor een grote groep toegankelijk zijn.

Tot slot wil ik nog iets kwijt over de gevolgde zoekmethoden, de gebruikte zoektermen en de gekozen bronnen. Ik ben veelal begonnen met het zoeken op “alle woorden”, ter oriëntatie en om een indicatie te krijgen van wat er zoal te vinden is in een bepaalde bron.

Een veelgebruikte methode van mij om vervolgens wat orde aan te brengen bij een grote hoeveelheid treffers, is om te verkleinen/filteren op (deel-) onderwerp, taal of materiaalcode. Zo heb ik veel leuke vondsten gedaan (plattegronden en beeldmateriaal bijvoorbeeld).

Elke catalogus heeft zo zijn voordelen en zijn nadelen, maar wat betreft verkleinen vind ik PiCarta en WorldCat.org (de gratis online versie van WorldCat) het best toegerust en het meest gebruiksvriendelijk. De opties van de online versie WorldCat.org en de betaalde versie van WorldCat (via PiCarta) verschillen sterk van elkaar en enkele handige functionaliteiten van WorldCat.org ontbreken helaas in de betaalde versie. Daar staat tegenover dat ik de betaalde versie een stuk overzichtelijker vind in opmaak, wat voor mij het vinden van geschikte titels vergemakkelijkt.

Het mooie van WorldCat.org is dat je er gemakkelijk in kunt verkleinen op fictie / non-fictie, jeugdliteratuur / literatuur voor volwassenen e.d. door te klikken op de opties die in de linker kolom gegeven worden. Dit heb ik vooral gebruikt bij het zoeken naar de fictie voor volwassenen, maar het is bijvoorbeeld ook mogelijk om op deze wijze werken te achterhalen over onderzoek naar doolhoven en labyrinten in literatuur. Deze laatste categorie publicaties heb ik uiteindelijk niet opgenomen in mijn literatuurlijst omdat het werken zijn óver werken waarin doolhoven voorkomen, dit vond ik niet relevant genoeg in het kader van een kleine beperkte literatuurlijst zoals deze. Ik schenk hier echter wel even aandacht aan deze treffers, zodat geïnteresseerden weten dat er ook over dit deelaspect het een en ander te vinden is.

PiCarta geeft zowel hints als filtermogelijkheden, de hints heb ik met name gebruikt bij de oriëntatie op de deelonderwerpen en de mogelijke verdeling van de gevonden publicaties. In een later stadium van mijn zoektocht kwam deze functie te pas bij het vinden van werken over labyrinten en spiritualiteit (zelfverwerkelijking, zelfrealisatie). De filtermogelijkheden zijn gedeeltelijk gelijk aan die in de catalogus van de UBA (Universiteitsbibliotheek UvA), en die heb ik met name gebruikt voor het filteren op taal en op materiaal.

Wat betreft zoektermen heb ik ook zoektermen gecombineerd, of doorgeklikt op trefwoorden indien deze beter correspondeerden met waar ik naar zocht, bijvoorbeeld het trefwoord doolhoven (puzzels) in de catalogus van De Bieb Zaanstreek, en films in AND-combinatie met labyrinths om films te vinden in WorldCat.org. Ook in de Digitale Bibliotheek van de UBA heb ik gebruik gemaakt van gecombineerde zoekacties om artikelen te vinden in verschillende talen en over verschillende deelonderwerpen.

Ook heb ik gebruik gemaakt van het trefwoord labyrinten (doolhoven) in PiCarta, daarbij valt nog op te merken dat het niet uitmaakt of je op trefwoord labyrinten of op trefwoord doolhoven zoekt, de desbetreffende publicaties worden in beide gevallen getoond, op eentje na (en dat is vermoedelijk een foutje). 

In LexisNexis Academic heb ik gezocht met de zoekterm labyrint en vervolgens gekeken in welke artikelen dit woord het vaakste voorkwam; de artikelen waarin het woord slecht eenmaal voorkwam kon ik overslaan, daarin werd het woord labyrint veelal in overdrachtelijke zin gebruikt.

 

__

Bronvermelding afbeelding:

Floral labyrinth. (De Vries.); uit: Mazes and labyrinths : their history and development / by W.H. Matthews. – New York : Dover Publications, 1970.

 

I

GESCHIEDENIS VAN DOOLHOVEN EN LABYRINTEN

TITELLIJST

 

Caerdroia : the journal of mazes & labyrinths. – Thundersley : Labyrinthos, 1983-…
Gevonden in: WorldCat.org.

Doolhoven / Lien van Horen. – Groningen [etc.] : Wolters-Noordhoff, 2004.
Gevonden in: PiCarta.

Labyrinten en doolhoven / Wim Kleijne. – Lelystad : AO (Actuele Onderwerpen), 2005.
Gevonden in: Catalogus Openbare Bibliotheek Amsterdam.

Labyrinthe : Erscheinungsformen und Deutungen : 5000 Jahre Gegenwart eines Urbilds / Hermann Kern. – München : Prestel, 1995.
Gevonden in: Catalogus Rijksakademie van Beeldende Kunsten, via de Digitale Bibliotheek van de UBA.

Labyrinths : what are they? : prehistory to the 21st century / written by Kay Torrez. – Phoenix, Ariz. : Labyrinths Unlimited, 1999.
Gevonden in: Library of Congress Online Catalog.

Mazes and labyrinths : solving ancient puzzles / a BBC Manchester/The Learning Channel/Time-Life co-production ; produced and directed by Ron Johnston, 1999.
Gevonden in: WorldCat.org.

Mazes and labyrinths : their history and development / by W.H. Matthews. – New York : Dover Publications, 1970. Eerder verschenen o.d.t.: Mazes and labyrinths : a general account of their history and development. – 1922.
Gevonden in: Catalogus Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam (UBA).

Mazes and labyrinths of the world / [by] Janet Bord. – London : Latimer New Dimensions, 1976.
Gevonden in: Catalogus Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam (UBA).

 

II

AFZONDERLIJKE DOOLHOVEN EN LABYRINTEN 

TITELLIJST

 

At the center of the world : the labyrinth pavement of Chartres Cathedral / Daniel K.  Connolly.In: Art and architecture of late medieval pilgrimage in Northern Europe and the British Isles / Sarah Blick (ed.) ; Rita Tekippe (ed.), pp. 285-314, 2005.
Gevonden in: Database Bibliography of the History of Art, via de Digitale Bibliotheek van de UBA.

A former sod or turf maze at Ballynavortha, Co. Wicklow / Conleth, Manning.In: Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland, vol. 134, pp. 166-168, 2004.
Gevonden in: Database Bibliography of the History of Art, via de Digitale Bibliotheek van de UBA.

Herodotus’ autopsy of the Fayoum : Lake Moeris and the Labyrinth of Egypt / by O. Kimball Armayor. – Amsterdam : Gieben, 1985.
Gevonden in: Catalogus Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam (UBA).

Das Labyrinth in der Kathedrale von Chartres : ein michaelisches Christus-Symbol / Jobst D. Wolter. – Dornach : Verlag am Goetheanum, 1996.
Gevonden in: Catalogus Koninklijke Bibliotheek.

Den nieuwen en vermaeckelijcken Dool-hof, staende op de Roose-gracht, by de derde brugh … gepractiseert door Meester David Lingelbach van Franckfort, als mede door zijn soon Philips van Lingelbach / [Crispyn de Pas]. – Amsterdam : David Lingelbach.In: Verklaringe van treffelijcke konstighe wercken, en haer beweginge, door oorlogie werck gedreven, mitsgaders een seer schoone fonteyn, wesende een triumph van Bachus en Ariadne … alles in den Ouden Dool-Hof, tot Amsterdam op de hoeck van de Loyers-Gracht, d’welck jaerlijck meer ende meer wort verrijckt / [Crispyn de Pas] Het portret gedateerd 1648 (‘Aetatis LV’).
Gevonden in: Bibliotheekcatalogus Stadsarchief Amsterdam.

Plan du labirinthe de Versailles ; Description du labirinthe de Versailles / Nicolas de Fer. – Paris : chez le Sr. [N.] de Fer dans l’Isle du Palais sur le Quay de l’Orloge a la Sphere Royale, 1715.
Kopergravure.
Gevonden in: PiCarta.

Prinsengracht 338 : vogelvluchtgezicht van het Oude Doolhof, situatie 1625 / W. Hekking Jr. (tekenaar). – [1870].
Prent.
Gevonden in: Beeldbank Stadsarchief Amsterdam.

Wunderkreis, Labyrinth und Troiaspiel : Rekonstruktion und Deutung des “lusus troiae” / Klaus Kurvers ; Michael  Niedermeier.In: Kritische Berichte, vol. 33, no. 1, pp. 5-25, 2005.
Gevonden in: Database Bibliography of the History of Art, via de Digitale Bibliotheek van de UBA.

 

III

LABYRINTEN EN SPIRITUALITEIT

TITELLIJST 

 

De illusie van tijd ontdekken / Anil Ramdas.In: NRC Handelsblad (rubriek Hemel & aarde), april 21, 2009.
Gevonden in: LexisNexis Academic (abonnement UBA).

In een labyrint jezelf ontdekken / Gernot Candolini ; vert. [uit het Duits] Bonella van Beusekom. – Baarn : Ten Have, cop. 2002.
Gevonden in: PiCarta.

Labyrint : een weg naar jezelf / Helen Raphael Sands ; [vert. uit het Engels: Catalien van Paassen. – Haarlem : Altamira-Becht, cop. 2001.
Gevonden in: Catalogus Openbare Bibliotheek Amsterdam.

Het labyrint als inwijdingsweg / Roger Rundqvist. – Deventer : Ankh-Hermes, cop. 1998.
Gevonden in: de Nederlandse Centrale Catalogus (via PiCarta).

Labyrinten : een ontdekkingsreis door de wereld van labyrinten en doolhoven : met motieven uit dertig eeuwen / Marion en Werner Küstenmacher ; [vert. uit het Duits: A.C. Swierenga] . – Katwijk : Panta Rhei, cop. 2001.
Gevonden in: Catalogus De Bieb voor de Zaanstreek.

Het lopen van een labyrint – een hernieuwde kennismaking met de wonderlijke symboolkracht van het labyrint.In:  Vruchtbare aarde, afl. 1, pag. 16-24, 2008.
Gevonden in: Online Contents (via PiCarta).

The road to Jerusalem : the labyrinth in Western culture from the Middle Ages to the present day / by Lisa Kawasaki Porter. – [s.l.] : [s.n.], 2006.Thesis (M.A.)–Southern Illinois University Carbondale, 2006.
Gevonden in: WorldCat (via PiCarta).

  

IV

DOOLHOVEN EN LABYRINTEN IN HEDENDAAGSE FICTIE

TITELLIJST

 

Barbapapa zoekt de weg in het labyrint / Annette Tison en Talus Taylor ; [vert. uit het Frans: J.H. Gever]. – Haarlem : Gottmer, 2007.
Gevonden in: PiCarta.

Brammert en Tissie : waar is Brammert? / Gabrielle Vincent ; [vert. uit het Frans: Pieter van Oudheusden]. – [Doornik ; Dronten] : Casterman, cop. 1998.
Gevonden in: Catalogus Openbare Bibliotheek Amsterdam.

The dark labyrinth : a novel / by Lawrence Durrell. – London : Faber and Faber, 1961.
Gevonden in: Catalogus Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam (UBA).

El laberinto del fauno : Pan’s labyrinth / Telecinco presenta ; una producción de Estudios Picasso, Tequilla Gang, Esperanto Filmoj ; en asociacion con CaféFX, Inc. ; escrita, producida y dirigida por Guillermo del Toro ; producida por Bertha Navarro … [et al.]. – Burbank, CA : New Line Home Entertainment, 2007.
Gevonden in: WorldCat (via PiCarta).

Labyrinth / the Jim Henson Company and Lucasfilm Ltd. presents a Jim Henson film ; produced by Eric Rattray ; story by Dennis Lee and Jim Henson ; screenplay by Terry Jones ; directed by Jim Henson. – Culver City, Calif. : Sony Pictures Home Entertainment, [2007].Originally released as a motion picture in 1986.
Gevonden in: WorldCat (via PiCarta).

The Labyrinth / Catherynne M. Valente. – Canton, Ohio : Prime Books, cop. 2004.
Gevonden in: WorldCat.org.

 

V

DOOLHOVEN ALS PUZZELSPORT

TITELLIJST 

 

Amazing mazes : mind bending mazes for ages 6-60 / Rolf Heimann. – Mahwah, N.J. : Watermill Press, 1989.
Gevonden in: WorldCat (via PiCarta).

Droomlabyrinten : reis door magische doolhoven / ill. van Thomas Thiemeyer ; idee en tekst van Bertrun Jeitner-Hartmann ; [vert. uit het Duits: Henk Schreuder]. –  Baarn : Tirion, cop. 2002.
Gevonden in: Catalogus De Bieb voor de Zaanstreek.

Geen doolhoven voor domoren : spelletjes om in te verdwalen / Robert Abbott ; vert. [uit het Engels] door Anneke Treep ; [ill.: Hans van Maanen]. – Bloemendaal : Aramith, cop. 1993.
Gevonden in: Catalogus Openbare Bibliotheek Amsterdam.

Labyrinten : 50 raadselachtige doolhoven en zoekplaten / Ulrich Koch ; [vert. uit het Duits door M. de Ness]. – Baarn : Mingus, cop. 1985.
Gevonden in: WorldCat (via PiCarta).

Labyrinten : merkwaardige puzzels / Greg Bright ; [vert. uit het Engels door Maria Brandts Buys] . – [Amsterdam] : Landshoff, 1976.
Gevonden in: Catalogus Koninklijke Bibliotheek.

Secrets of the maze : an interactive guide to the world’s most amazing mazes / Adrian Fisher and Howard Loxton. – Hauppauge, NY : Barron’s, 1997.
Gevonden in: Google Books.

Wie weet de weg? : 35 om de tuin leidende labyrinten (met oplossingen voor hopeloos verdwaalden) / Greg Bright ; Ned. vert. Babs Westerveld. – Amsterdam : Landshoff, 1976.
Gevonden in: Catalogus Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam (UBA).

 

BIJLAGEN

 TITELLIJST

 

Doolhoven & labyrinten in Nederland : gids / Fons Schaefers, Anne Mieke Backer ; red. adviezen: Carla S. Oldenburger-Ebbers ; met een voorw. van Johan Carel Bierens de Haan ; eindred.: Anne Mieke Backer ; [bijdr. Martin van der Gaag … et al.]. – [Rotterdam] : De Hef, 2007.
Gevonden in: Catalogus Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam (UBA).

Labyrinthos : labyrinths & mazes resource centre, photo library & archive / Jeff Saward & Kimberly Lowelle Saward (co-directors Labyrinthos).
<
http://www.labyrinthos.net >

Mazes and labyrinths : a general account of their history and developments / William Henry Matthews. – London, 1922. Gratis online versie van het boek.
<
http://www.sacred-texts.com/etc/ml/ >

Stichting Doolhof en Labyrint / Martin van der Gaag (redacteur website).
<
http://www.doolhoven.nl >

 

cc license

Doolhoven en labyrinten

 

Doolhoven en labyrinten

 

 

In het dagelijks spraakgebruik hebben we het over doolhoven en labyrinten als ware het voor elkaar inwisselbare woorden. Toch hebben beide begrippen een net iets andere achtergrond en betekenis. ‘Doolhof’ en ‘labyrint’ zijn verschillende woorden voor ongeveer eenzelfde fenomeen: een naar een doel slingerend pad, dat wanneer het gelopen of gevolgd wordt iets doet met de wandelaar. Het brengt hem of haar in verwarring, of tot inkeer. Dat is een heel eenvoudig beginsel. Het is dan ook niet verwonderlijk dat doolhoven en labyrinten al heel oud zijn. De oudst bekende labyrinten werden al 4.000 jaar geleden in steen gekerfd. Een bekende oude labyrint-mythe is natuurlijk die van Theseus, die met behulp van de draad van Ariadne in staat was uit het labyrint van de Minotaurus (zie voor meer informatie het kopje minotaurus) op Kreta te ontsnappen.

 

Doolhoven en labyrinten worden in de literatuur vaak gebruikt als metafoor voor het leven.

 

Alhoewel het om ongeveer dezelfde dingen gaat, wordt door liefhebbers toch onderscheid gemaakt tussen doolhoven en labyrinten:

 

Labyrint

 

Een labyrint bestaat uit één lang, slingerend pad naar een bepaald einddoel. Het lopen of volgen van een labyrint heeft meestal een symbolische en voor sommige mensen zelfs een spirituele functie. Daarnaast wordt een labyrint vaak zuiver esthetisch toegepast. Veel kunstenaars hebben zich in de loop der eeuwen door het labyrint laten inspireren.

 

Doolhof

 

Een doolhof is ook een onoverzichtelijke weg van een begin naar een einddoel, maar bij het volgen van deze weg moeten keuzes gemaakt worden. In een doolhof splitsen de paden zich, en zijn er ook vaak doodlopende wegen. Een doolhof heeft meestal een spelfunctie.

 

Labyrint Doolhof

 

 

Zie ook:

Stichting doolhof en labyrint: http://www.doolhoven.nl

De Wiki-pagina: http://nl.wikipedia.org/wiki/Doolhof

 

 

Muzikaal labyrint












  

 

 

In 1993 verscheen het album Into the Labyrinth van Dead Can Dance. Een plaat met oosters getinte klanken die een reis maakt door het muzikale labyrint van dit van oorsprong Australische duo. Om een idee te krijgen van hoe dit klinkt, kun je op YouTube het nummer Yulanga beluisteren.

Meer informatie over Dead Can Dance kun je onder andere vinden op Wikipedia.

 

Website Dead Can Dance: http://www.deadcandance.com

Yulanga op YouTube: http://www.youtube.com/watch?v=NQvu0XiwZk4

Dead Can Dance op Wikipedia: http://nl.wikipedia.org/wiki/Dead_Can_Dance

 

Minotaurus

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

G.F. Watts (1817-1904) The Minotaur

G.F. Watts (1817-1904) The Minotaur

Theseus en de Minotauros

Theseus en de Minotauros

De Minotauros (Gr. Μινώταυρος – “Minos-stier”) of Minotaurus (Lat.) is een figuur uit de Griekse mythologie. Een schepsel met de kop van een stier en het lichaam van een mens. Zoon van Pasiphaë.

Minos, de koning van Kreta, vroeg aan de zeegod Poseidon een teken dat hij de rechtmatige koning was. Poseidon stuurde een witte stier, op voorwaarde dat die meteen geofferd werd. Minos hield echter zijn belofte niet, en Poseidon wreekte zich door Minos’ vrouw Pasiphaë verliefd te laten worden op de stier. De architect Daidalos bouwde een houten, holle koe waarin Pasiphaë kon gaan liggen om zo met de stier gemeenschap te hebben. Nadat de stier haar bevrucht had, werd de Minotauros geboren.

Daar het schepsel te sterk was voor een reguliere kooi, werd het opgesloten in een door Daidalos ontworpen doolhof, die zo ingewikkeld was, dat de uitgang niet te vinden was. De naam van de doolhof was labyrint, hoewel men tegenwoordig bij het woord ‘labyrint’ denkt aan een kronkelend pad zonder doodlopende zijpaden (zie Doolhof).

Iedere 9 jaar (volgens Vergilius, Aeneïs VI, 21, zelfs ieder jaar) werden er 7 jongens en 7 meisjes uit het aan Kreta ondergeschikte Athene geofferd door hen bij de Minotauros op te sluiten, dit omwille van het feit dat de één van de zonen van Minos, een gewaardeerd atleet, uit jaloezie werd vermoord in Athene.

Uit protest tegen deze gang van zaken liet de koningszoon van Athene, Theseus, zich vrijwillig met een nieuwe lichting naar Kreta inschepen, overtuigd dat hij Minotauros zou doden. Hij kreeg daarbij hulp van Ariadne, de dochter van Minos, die hem een zwaard en een kluwen wol gaf. Theseus ging het labyrint binnen, waarbij hij Ariadnes draad afrolde, doodde Minotauros met het zwaard en vond met de draad de uitgang terug.

Het paleis van Minos te Knossos op Kreta had een architectuur die veel aan een doolhof doet denken. Men heeft dit feit wel gerelateerd aan de mythologie van de Minotauros. Verder was er een cultus rond de stier op dit eiland ten tijde van de Minoïsche cultuur.